4 Comments to Devoir pour les Eleves du Secondaire Vendredi 25 septembre 2026

1. Achile dit :

   septembre 25, 2026 à 2:09 pm

   DEVWA FINAL

   Pwojè: “Lang mwen, sosyete mwen”

   Ki lang ou pale pi souvan?
   R.- Mwen plis pale Kreyòl ak fansè nan moman an.

   Nan ki sitiyasyon ou sèvi ak kreyòl?
   R.- Mwen sevi ak kreyòl lè map pale avec zanmi m yo moun proch mwen yo e direktè mwen.

   Èske fason ou pale chanje lè ou nan travay, lekòl oswa lakay?
   R.- Wi fason m pale toujou chanje, lè m lakay mwen,mwen plis an rejis familye tan di ke lè m nan lekòl la mwen plis pale an rejis kouran ak fomèl.

   Èske ou konn melanje mo lòt lang avèk kreyòl?
   R.- Wi , mwen fè sa sitou lè map pale ak yon zanmi m.

   Èske gen mo oswa ekspresyon moun nan zòn ou itilize ki diferan ak lòt zòn?
   R.- Wi, egzamp: Sa pa ki nan m , nan kèk lòt zòn yo konn di : Sa pa pa’m nan.

   Èske ou prefere pale oswa ekri kreyòl? Poukisa?
   R.- Mwen plis renmen pale, paske lè pale a mwen pi rapid nan sa mwen vle fè pase a.

   Ki enpòtans kreyòl genyen pou ou?
   R.- Pou mwen menm kreyòl gen yon gran enpòtan paske se yon bel lang lè nou rive nan yon lòt peyi pou n’ap pale ak lòt Ayisyen parèy nou , mwen renmen sa.

   Apre entèvyou yo, elèv la dwe ekri yon rapò 2–3 paj ki genyen:

   Connectez-vous pour répondre
   • Achile dit :

     septembre 25, 2026 à 2:09 pm

     DEVWA FINAL

     Pwojè: “Lang mwen, sosyete mwen”

     Ki lang ou pale pi souvan?
     R.- Mwen plis pale Kreyòl ak fansè nan moman an.

     Nan ki sitiyasyon ou sèvi ak kreyòl?
     R.- Mwen sevi ak kreyòl lè map pale avec zanmi m yo moun proch mwen yo e direktè mwen.

     Èske fason ou pale chanje lè ou nan travay, lekòl oswa lakay?
     R.- Wi fason m pale toujou chanje, lè m lakay mwen,mwen plis an rejis familye tan di ke lè m nan lekòl la mwen plis pale an rejis kouran ak fomèl.

     Èske ou konn melanje mo lòt lang avèk kreyòl?
     R.- Wi , mwen fè sa sitou lè map pale ak yon zanmi m.

     Èske gen mo oswa ekspresyon moun nan zòn ou itilize ki diferan ak lòt zòn?
     R.- Wi, egzamp: Sa pa ki nan m , nan kèk lòt zòn yo konn di : Sa pa pa’m nan.

     Èske ou prefere pale oswa ekri kreyòl? Poukisa?
     R.- Mwen plis renmen pale, paske lè pale a mwen pi rapid nan sa mwen vle fè pase a.

     Ki enpòtans kreyòl genyen pou ou?
     R.- Pou mwen menm kreyòl gen yon gran enpòtan paske se yon bel lang lè nou rive nan yon lòt peyi pou n’ap pale ak lòt Ayisyen parèy nou , mwen renmen sa.

     Apre entèvyou yo, elèv la dwe ekri yon rapò 2–3 paj ki genyen:

     RAPÒ ETID AK REFLEKSYON SOU PWOBLEM LANG KREYÒL NAN SOSYETE AYISYEN ANSijè: Analiz Sosyolengwistik sou Statut, Fonksyonman ak Sfè Enpak Kreyòl Ayisyen anKategori: Sosyolengwistik ak Syans Imèn1. EntwodiksyonNan peyi Ayiti, pwoblèm lengwistik la se yonn nan kesyon ki pi santral nan anyè istwa ak sosyoloji peyi a. Lang kreyòl ayisyen an, ki pale pa plis pase 100% popilasyon an, se prensipal fondasyon kiltirèl ak idantitè peyi a. Malgre li se lang manman tout moun epi li gen yon rekonèsans konstitisyonèl depi ane 1987 (Atik 5 Konstitisyon an ki deklare li kòm lang ofisyèl ak sèl lang ki ini tout Ayisyen), li toujou ap konfwonte ak yon ansanm sfè konplèks nan sosyete a.Objektif rapò sa a se fè yon analiz apwofondi sou dinamik lengwistik yo an Ayiti. N ap egzaminen fenomèn entèferans ant kreyòl ak franse, diferans jeyografik ak rejyonal yo, baryè asimilasyon kiltirèl ak prejije sosyal yo, diferans ant orali ak kreyòl ekri, ansanm ak varyasyon rejis lang yo. Rapò a ap chache konprann tou ki wòl ak ki enpòtans kreyòl la genyen pou devlopman pèsonèl ak kolektif chak Ayisyen.2. MetòdPou nou te ka reyalize etid ak refleksyon sa a, nou te itilize yon metodoloji ki konbine plizyè fòm rechèch syantifik ak sosyolengwistik:Rechèch Dokimante ak Bibliyografik: Analiz tèks akademik, travay lengwis ayisyen (tankou Yves Dejean, Pradel Pompilus, ak Michel DeGraff), ansanm ak dokiman ofisyèl tankou lwa sou alfabetizasyon (1979) ak Konstitisyon 1987 la.Obsèvasyon Direk nan Pwosesis Lengwistik yo: Observasyon sou fason moun pale nan medya yo, nan lekòl, nan legliz, nan lari, ak nan administrasyon piblik yo.Analiz Analitik ak Pwosè Lenksikografi: Analiz sou fòm diskou oral ak ekri yo pou ka idantifye entèferans (leksikal, semantik, sentaksik) ak varyasyon rejyonal yo.3. ReziltaRechèch ak oswèvasyon nou yo pèmèt nou rekonèt senk (5) prensipal reyalite nan fason lang lan ap fonksyone an Ayiti:A. Entèferans Kreyòl / FranseDinamik diglosik la (kote franse a gen yon prestij sosyal pi wo pase kreyòl la nan anpil enstitisyon) kreye gwo enfliyans sou kreyòl la:Leksikal: Moun yo gen tandans entegre mo franse dirèkteman nan kreyòl la oswa fransize mo kreyòl san respekte rasin mòfolojik lang lan.Semantik: Enpak « fo zanmi » (mo ki gen menm fòm men san diferan nan tou de lang yo) kreye konfizyon nan definisyon ak sans diskou yo.Sentaksik: Atribisyon estrikti gramatikal franse sou kreyòl la (pa egzanp, plasman adjektif yo anvan non an oswa fo itilizasyon determinan yo).B. Varyasyon RejyonalKreyòl la pa konplètman inifòm sou tout teritwa nasyonal la, li gen varyasyon jeyografik ki gen richès ak karakteristik pa yo:Nò: Itilizasyon makè espesifik tankou pwonon « a yo » oswa pwononse « ya », ansanm ak yon aksan ak mo vokabilè distenk.Sid: Ekspresyon ak tèm lokal ki diferan nan pwononsyasyon ak vokabilè komèsyal/agrikòl.Lwès ak Sant: Fòm yo konsidere kòm « kreyòl santral » ki pouse pa anpil medya ak kapital la (Pòtoprens), ki enfliyanse pa entèraksyon rapid popilasyon an.C. Pwoblèm Asimilasyon ak Prejije SosyalSistèm edikatif ak sosyal la te ankouraje pandan plizyè syèk yon pwosesis asimilasyon kote yon moun sipoze fransize fason l pale pou l ka parèt « enstrwi » oswa « respektab ». Sa kreye yon fòm aljenasyon lengwistik ak mepri pou fòm natirèl lang kreyòl la.D. Kreyòl Pale kont Kreyòl EkriKreyòl Pale: Yon lang espontane, trè vivan, rich an imaj, epi ki kouvri 100% popilasyon an.Kreyòl Ekri: Malgre gen yon sistèm ògrafi ofisyèl ki etabli depi 1979 (baze sou yon prensip fonolojik: yon son = yon lèt), gen yon gwo pousantaj nan popilasyon an ki pa gen kapasite pou li ak ekri kreyòl la akòz mank alfabetizasyon ak estrateji edikatif ki fèks ap chanje.E. Rejis Lang (Nivo Lengwistik)Kreyòl la gen divès nivo itilizasyon:Rejis Fòmèl/Swaye: Utitize nan literati, diskou ofisyèl, liv syantifik, ak medya.Rejis Kouran: Lang kominikasyon chak jou nan fanmi ak travay.Rejis Familial/Argik (Slang): Langaj lari, jèn yo, ak jègon popilè ki gen yon dinamik evolisyon trè rapid.4. AnalizLè nou rekolte done sa yo, nou konstwi yon analiz sou wòl ak enpòtans vital lang kreyòl la genyen pou yon Ayisyen ak pou sosyete a an jeneral:DimansyonAnaliz Sosyolengwistik ak Enpak SosyalIdantite ak IniteKreyòl la se sèl vre faktè rasanbleman an Ayiti. Li se siman idantitè ki soti nan istwa konba pou libète an 1804.Pedagoji ak EdikasyonMoun aprann pi byen lè yo anseye yo nan lang manman yo. Diskriminasyon lengwistik nan lekòl yo se yonn nan prensipal rezon ki fè gen echèk edikatif.Patisipasyon SitwayènSèvi ak kreyòl nan administrasyon piblik ak nan tribinal se yon kondisyon obligatwa pou garanti dwa chak sitwayen epi pou demokrasi a ka reyèl.Vektè KiltirèlLang lan pote tout memwa pèp la: kont, pwovèb, mizik (rasin, konpa, rap), Vodou, ak literati oral ak ekri.Analiz la montre ke pwoblèm entèferans ak asimilasyon yo pa aksidan; yo se konsekans yon gwo konfli sosyolengwistik istorik ant yon elit ki te prioritize franse a ak yon majorite ki te kiltive kreyòl la. Jodi a, kreyòl ekri a ap pran tèt li nan literati ak edikasyon, men li bezwen plis enstitisyon ki soutni pwodiksyon syantifik ak teknik nan lang lan (tankou travay Akademi Kreyòl Ayisyen an fèt).5. KonklizyonEtid sa a pèmèt nou tire konklizyon ki anba yo:Kreyòl la se poto mitan idantite ayisyen an: Li enposib pou w konprann sosyete ayisyen an oswa pou w panse devlopman peyi a san w pa mete lang kreyòl la nan sant tout desizyon politik, edikatif ak sosyal.Nesesite pou depase prejije yo: Yo dwe kase baryè asimilasyon ak diskriminasyon lengwistik yo pou pèmèt chak moun eksprime yo san konplèks nan lang manman yo.Renfòsman Kreyòl Ekri ak Materyèl Pedagojik: Peyi a bezwen yon pi gwo envestisman nan alfabetizasyon kreyòl, pwodiksyon liv syantifik ak teknik, ak entegrasyon konplè lang lan nan tout nivo edikasyon ak nan aparèy leta a.An rezime, kreyòl la se pa sèlman yon mwayen pou kominike; li se kwayans, lide, kilti, ak garanti libète pèp ayisyen an.

2. Berthony Italis dit :

   septembre 25, 2026 à 2:47 pm

   Créole 7e AF:

   DEVWA POU SEMÈN NAN
   Devwa 1 — Lekti

   Chwazi yon ti tèks lakay ou. Li li de fwa epi ekri:

   tit la;
   otè a, si li genyen;
   sijè tèks la;
   lide prensipal la;
   5 mo ou pa abitye avèk yo;
   sans mo sa yo;
   yon ti rezime 8 liy.
   De

   pou comanse tit la se:gouverneurs de la rose.
   ote a se:jacque roumain.
   sijè tèks la;se solidarite yon group mounn pou lite conte seches la et pou amiliore condition de vi yo.
   lide prensipal la;se tit;gouverneur de la rosee, oter;jacques roumain suje;solidarite abitan yo nan yon villag haitien, prezante pa;ytalis berthony, peyi;haiti

   yon ti rezime 8 liy.

   manuel retou nen nan vilag li an haiti li de couvri ke abitan yo ap soufri de eches,li trouve yon sous glo lap bat pouli reliye vilag la avek li.

   Connectez-vous pour répondre
3. Berthony Italis dit :

   septembre 25, 2026 à 3:42 pm

   Devwa 3 — Vokabilè

   Chwazi 10 nouvo mo ou rankontre pandan semèn nan. Pou chak mo:

   ekri mo a;
   eksplike sans li;
   bay yon sinonim si ou kapab;
   ekri yon fraz avèk li.

   les dix mo son;bonjou ,bonsoua,ale fe devoi ou,ale dormi,ale mange,bale boutik la,ann ale lekliz,leve pou ou ale lekol,sa oute fe godiya,pi enteligan.

   ekri mo a;pi enteligan

   eksplike sans li;

   aprannpi enteligan pou ou pi
   geyp nan ebnot

   Connectez-vous pour répondre