KOU KREYÒL — 7e ANE
Semèn 1 — Konpreyansyon tèks, fraz ak mo
Tèm jeneral
Konesans se yon richès: jèn yo ak fòs edikasyon
Objektif semèn nan
Nan fen leson an, elèv la dwe kapab:
- Li yon tèks epi montre li konprann sa li li.
- Jwenn lide prensipal ak lide segondè nan yon tèks.
- Fòme pwòp lide pa li apati yon tèks.
- Reponn kesyon sou enfòmasyon ki parèt klèman nan tèks la.
- Fè dediksyon apati sa li li.
- Koute yon tèks epi montre li konprann mesaj la.
- Idantifye yon fraz ak diferan eleman ki ladan l.
- Fè yon analiz debaz sou fraz.
- Idantifye nouvo mo nan yon tèks.
- Chèche sans mo yo selon kontèks kote yo itilize yo.
- Itilize nouvo mo yo nan pwòp fraz pa yo.
I. TÈKS POU LI
Yon ti bibliyotèk ki chanje yon katye
Nan yon ti katye ki rele Bèl Solèy, te gen anpil timoun ak jèn ki renmen aprann. Men, malgre bon volonte yo, yo te rankontre anpil difikilte. Lekòl la te piti, li pa t gen anpil liv, epi pa t gen yon bibliyotèk kote elèv yo te kapab ale apre klas pou li, fè rechèch oswa prepare devwa yo.
Chak apremidi, lè lekòl fini, kèk elèv te konn chita anba yon gwo pye mango toupre lakou lekòl la. Yo t ap fè devwa yo ansanm. Gen lòt ki te konn pase tan ap jwe oswa ap pale paske yo pa t gen yon kote ki apwopriye pou etidye. Pami elèv sa yo te gen yon jèn fi ki rele Maya. Maya te renmen li anpil. Li te toujou ap chèche konnen nouvo bagay. Lè li te jwenn yon liv, menm si liv la te fin vye, li te li l avèk anpil atansyon.
Yon jou, pandan Maya t ap mache bò lekòl la, li remake yon ansyen kay ki te abandone depi plizyè ane. Kay la te gen anpil pousyè, fenèt yo te kraze, epi move zèb te anvayi lakou a. Maya te kanpe devan kay la epi li te kòmanse reflechi.
— Poukisa nou pa ta transfòme kay sa a an yon bibliyotèk? li te mande tèt li.
Lide sa a te rete nan tèt li pandan plizyè jou. Finalman, li deside pale ak pwofesè li, Mesye David.
— Mesye, mwen gen yon lide, Maya di. Gen yon ansyen kay ki pa sèvi. Èske nou pa ta ka netwaye l epi fè l tounen yon ti bibliyotèk pou elèv yo?
Pwofesè a te souri.
— Se yon bèl lide, Maya. Men, yon lide poukont li pa sifi. Pou nou reyalize l, nou bezwen planifye, travay ansanm epi jwenn sipò moun nan kominote a.
Maya pa t dekouraje. Okontrè, pawòl pwofesè a te ba li plis motivasyon. Nan demen, li pale ak kèk lòt elèv. Li esplike yo pwojè a. Okòmansman, gen kèk ladan yo ki te panse pwojè a te twò difisil.
— Ki kote n ap jwenn liv? youn mande.
— Ki moun k ap netwaye kay la? yon lòt mande.
— Ki kote n ap jwenn lajan pou repare fenèt yo?
Maya koute tout kesyon yo. Apre sa, li reponn:
— Nou pa bezwen fè tout bagay yon sèl kou. Nou ka kòmanse ak sa nou genyen. Nou ka mande moun nan kominote a ede nou. Moun ki gen liv yo pa sèvi ankò ka bay yo. Moun ki konn pentire ka ede nou pentire. Moun ki konn fè travay bwa ka ede repare kèk mèb. Si chak moun fè yon ti pati, n ap rive fè yon gwo bagay.
Elèv yo te renmen lide a. Yo deside prezante pwojè a bay direktè lekòl la ak kèk paran. Direktè a te ankouraje yo. Paran yo menm te pwomèt pou yo ede selon kapasite yo.
Samdi maten, travay la te kòmanse.
Gen elèv ki t ap bale. Gen lòt ki t ap retire move zèb. Kèk paran t ap repare fenèt yo. Yon mesye nan katye a te pote penti. Yon lòt fanmi te pote plizyè bwat liv. Yon ansyen pwofesè te bay lekòl la yon seri diksyonè, liv syans, liv istwa ak woman.
Apre plizyè semèn travay, ansyen kay la te vin prèske enkoni. Mi yo te pwòp, fenèt yo te repare, epi lakou a te vin bèl. Yo te mete etajè sou miray yo pou klase liv yo. Yo te mete kèk chèz ak tab nan mitan sal la. Sou youn nan mi yo, yo te ekri yon bèl fraz:
“Yon liv ka louvri yon pòt sou yon mond ou poko konnen.”
Jou yo te louvri bibliyotèk la, tout elèv yo te kontan. Men Maya te santi yon gwo satisfaksyon paske li te konnen se yon senp lide ki te kòmanse tout bagay la.
Depi jou sa a, bibliyotèk la te vin youn nan kote ki pi enpòtan nan katye a. Elèv yo te konn ale la apre lekòl pou li, fè rechèch, prepare prezantasyon epi ede youn lòt. Gen kèk timoun ki te vin dekouvri plezi lekti pou premye fwa.
Men bibliyotèk la pa t sèlman sèvi timoun yo. Granmoun nan katye a te konn vini tou. Gen kèk ki te vin aprann li pi byen. Gen lòt ki te itilize liv yo pou aprann sou agrikilti, sante, antreprenarya ak teknoloji.
Yon jou, Mesye David te mande Maya:
— Kisa ou panse ki pi enpòtan nan tout pwojè sa a?
Maya te reflechi yon ti moman.
— Mwen panse se pa sèlman bibliyotèk la ki enpòtan. Sa ki pi enpòtan an se sa nou aprann pandan nou t ap konstwi li. Nou aprann yon kominote kapab chanje bagay lè moun yo mete tèt yo ansanm. Nou aprann tou yon ti lide kapab vin yon gwo reyalite lè moun travay avèk disiplin ak pèsistans.
Pwofesè a souke tèt li avèk satisfaksyon.
— Ou gen rezon. Konesans pa sèlman sa nou jwenn nan liv. Konesans se kapasite pou nou obsève yon pwoblèm, reflechi sou solisyon, travay avèk lòt moun epi kreye yon bagay ki itil.
Depi lè sa a, elèv Bèl Solèy yo te kòmanse konprann edikasyon yon lòt jan. Pou yo, lekòl pa t sèlman yon kote pou aprann leson ak pase egzamen. Lekòl te vin yon espas kote yo te aprann reflechi, kolabore, kreye, pran responsablite epi prepare tèt yo pou lavni.
Maya, li menm, te kontinye li. Chak fwa li louvri yon liv, li te sonje ansyen kay la ki te vin tounen yon bibliyotèk. Li te vin konprann yon verite enpòtan:
Lè yon moun aprann, li grandi. Lè yon kominote aprann ansanm, tout kominote a ka grandi.
II. KONPREYANSYON TÈKS LA
A. Kesyon sou enfòmasyon dirèk
Reponn kesyon sa yo dapre sa ou li nan tèks la.
- Ki non katye kote istwa a pase?
- Ki pwoblèm elèv yo te genyen nan kòmansman istwa a?
- Ki kote kèk elèv te konn fè devwa yo?
- Ki non jèn fi ki te gen lide pou kreye bibliyotèk la?
- Kisa Maya te remake bò lekòl la?
- Ki sa Maya te pwopoze pou yo fè ak ansyen kay la?
- Ki non pwofesè Maya te pale ak li?
- Poukisa kèk elèv te panse pwojè a t ap difisil?
- Ki kalite èd moun nan kominote a te bay?
- Kisa ansyen kay la te vin tounen?
- Ki moun ki te itilize bibliyotèk la?
- Ki kalite liv ansyen pwofesè a te bay?
- Ki mesaj yo te ekri sou youn nan mi bibliyotèk la?
- Ki sa Maya te di ki pi enpòtan nan pwojè a?
- Ki leson elèv yo te aprann sou edikasyon?
III. Jwenn lide prensipal la
Lide prensipal se pi gwo mesaj yon tèks oswa yon paragraf ap bay.
Pa egzanp:
Maya te gen yon lide pou kreye yon bibliyotèk. Li te jwenn lòt moun pou ede l epi kominote a te travay ansanm pou reyalize pwojè a.
Lide prensipal la kapab:
Lè moun mete tèt yo ansanm, yo kapab sèvi ak konesans ak travay yo pou amelyore kominote yo.
Egzèsis
Pou chak pati tèks la, ekri yon fraz ki montre lide prensipal la.
1. Premye pati:
Ki pwoblèm elèv Bèl Solèy yo te genyen?
2. Dezyèm pati:
Ki lide Maya te genyen?
3. Twazyèm pati:
Kijan elèv yo ak kominote a te reyalize pwojè a?
4. Katriyèm pati:
Ki chanjman bibliyotèk la te pote nan kominote a?
5. Dènye pati:
Ki leson Maya te aprann sou edikasyon?
IV. Fòme pwòp lide pa w
Li enpòtan pou yon elèv pa sèlman repete sa li li. Li dwe kapab reflechi epi bay pwòp opinyon li, pandan li baze lide li sou tèks la.
Egzèsis
Reponn ak pwòp mo pa w.
- Si ou te nan plas Maya, èske ou t ap pwopoze menm pwojè a? Eksplike.
- Ki lòt bagay elèv yo ta kapab kreye pou ede kominote yo?
- Poukisa yon bibliyotèk kapab itil yon kominote?
- Ki wòl jèn yo kapab jwe nan devlopman peyi yo?
- Ki sa ou menm ou ta renmen chanje nan lekòl ou?
- Ki jan lekti kapab ede yon elèv prepare lavni li?
- Dapre ou, èske yon sèl moun kapab kòmanse yon gwo chanjman? Eksplike ak yon egzanp.
Travay ekspresyon
Ekri yon ti paragraf 8–10 liy sou sijè sa a:
“Yon bagay mwen ta renmen amelyore nan kominote mwen.”
Nan paragraf la, di:
- ki pwoblèm ou remake;
- poukisa pwoblèm nan enpòtan;
- ki solisyon ou pwopoze;
- ki moun ki ta kapab ede;
- ki rezilta ou ta renmen jwenn.
V. KONPREYANSYON TÈKS OU KOUTE
Pwofesè a kapab li pasaj sa a dousman pou elèv yo san li pa montre tèks la.
Tèks pou koute
“Fòs yon bon abitid”
Chak moun gen abitid li fè chak jou. Gen kèk abitid ki ka ede nou devlope tèt nou, pandan gen lòt ki ka fè nou pèdi tan. Yon elèv ki òganize kapab prepare materyèl li davans, fikse yon lè pou li etidye epi fè devwa li alè. Lè li fè sa regilyèman, travay lekòl la vin pi fasil pou li.
Lekti se youn nan bon abitid yon elèv kapab devlope. Lè yon moun li regilyèman, li rankontre nouvo mo, li dekouvri nouvo lide epi li aprann wè bagay yo nan diferan fason. Men, li pa nesesè pou yon elèv li pandan plizyè èdtan chak jou. Menm kèk minit lekti chak jou kapab itil si moun nan fè sa avèk regilarite.
Lòt bon abitid tankou respekte lòt moun, kenbe anviwònman an pwòp, koute lè lòt moun ap pale epi fini travay ou kòmanse kapab ede yon moun devlope disiplin.
Kesyon apre koute a
- Ki sijè prensipal tèks la?
- Ki sa yon elèv òganize fè?
- Poukisa lekti enpòtan?
- Èske tèks la di yon moun dwe li pandan plizyè èdtan chak jou?
- Site twa bon abitid ki parèt nan tèks la.
- Kisa mo regilarite vle di nan kontèks la?
- Ki abitid ou genyen ki ede w aprann?
- Ki yon nouvo abitid ou ta renmen devlope?
VI. FRAZ LA
Kisa yon fraz ye?
Yon fraz se yon gwoup mo ki mete ansanm pou bay yon lide ki gen sans.
Egzanp:
Maya renmen li liv.
Fraz sa a bay yon lide konplè.
Li genyen:
- Maya → moun oswa sijè n ap pale a.
- renmen → aksyon oswa sa sijè a fè.
- li liv → sa aksyon an konsène.
Lòt egzanp
Elèv yo netwaye bibliyotèk la.
Pwofesè a ankouraje elèv yo.
Timoun yo ap li yon liv.
Kominote a travay ansanm.
VII. ANALIZ DE BAZ SOU FRAZ
Pou nou fè yon premye analiz, nou ka chèche:
1. Sijè
Sijè a se moun, bèt oswa bagay nou ap pale de li nan fraz la.
Egzanp:
Maya li yon liv.
Sijè a se Maya.
2. Vèb
Vèb la montre aksyon oswa eta.
Maya li yon liv.
Vèb la se li.
3. Konpleman
Konpleman an kapab bay plis enfòmasyon sou aksyon an.
Maya li yon liv.
Yon liv bay plis enfòmasyon sou sa Maya ap li.
VIII. EGZÈSIS SOU FRAZ
Egzèsis 1 — Jwenn sijè a
Souliye sijè a nan chak fraz.
- Maya renmen li.
- Elèv yo netwaye lakou a.
- Pwofesè a eksplike leson an.
- Paran yo ede lekòl la.
- Bibliyotèk la sèvi tout kominote a.
- Timoun yo fè devwa yo.
- Mesye David ankouraje elèv yo.
- Yon ansyen pwofesè bay liv.
Egzèsis 2 — Jwenn vèb la
Jwenn vèb ki nan chak fraz.
- Maya li yon woman.
- Elèv yo travay ansanm.
- Direktè a ankouraje pwojè a.
- Paran yo pote liv.
- Timoun yo aprann chak jou.
- Kominote a devlope.
- Pwofesè a eksplike leson an.
- Lekòl la òganize yon aktivite.
Egzèsis 3 — Fè analiz
Pou chak fraz, jwenn:
Sijè + Vèb + Konpleman
Egzanp:
Elèv yo li liv yo.
Sijè: Elèv yo
Vèb: li
Konpleman: liv yo
Koulye a, fè menm bagay la:
- Maya prepare devwa li.
- Pwofesè a li yon tèks.
- Elèv yo netwaye bibliyotèk la.
- Paran yo bay liv yo.
- Timoun yo aprann nouvo mo.
- Kominote a konstwi yon bibliyotèk.
IX. JWE AK FRAZ YO
Mete mo yo nan bon lòd
Reòganize mo sa yo pou fòme fraz ki gen sans.
- liv / Maya / li / yon
- ansanm / elèv yo / travay
- bibliyotèk / kominote a / konstwi / yon
- chak jou / timoun yo / aprann
- pwofesè a / elèv yo / ankouraje
X. NOUVO MO NAN TÈKS LA
Lè n ap li yon tèks, nou ka jwenn mo nou pa konnen. Nou pa dwe toujou kouri chèche yo nan diksyonè. Premye bagay nou dwe fè se gade kontèks la.
Men kèk mo enpòtan nan tèks la:
| Mo | Sans posib |
|---|---|
| abandone | kite yon bagay san moun pa okipe li |
| anvayi | pran anpil espas oswa kouvri yon kote |
| transfòme | chanje yon bagay pou li vin diferan |
| kominote | gwoup moun k ap viv nan menm zòn oswa ki pataje yon espas |
| pwojè | travay oswa plan yon moun prevwa reyalize |
| sipò | èd yon moun bay yon lòt moun |
| motivasyon | fòs oswa anvi ki pouse yon moun aji |
| pèsistans | kapasite pou kontinye malgre difikilte |
| kapasite | sa yon moun kapab fè |
| kolabore | travay ansanm ak lòt moun |
| satisfaksyon | santiman kontan lè yon bagay byen fèt |
| reyalite | bagay ki egziste toutbon |
| edikasyon | pwosesis kote moun aprann konesans, valè ak konpetans |
| disiplin | abitid respekte règ epi fè sa ki nesesè avèk regilarite |
XI. Jwenn sans mo yo dapre kontèks
Li chak fraz epi eseye eksplike mo ki make a.
1.
Maya pa t dekouraje lè kèk elèv te poze anpil kesyon.
Dekouraje vle di:
a) vin kontan
b) pèdi kouraj
c) kòmanse ri
d) fè yon fèt
2.
Pwofesè a te ba Maya plis motivasyon pou kontinye pwojè a.
Motivasyon vle di:
a) yon bagay ki pouse yon moun aji
b) yon kalite liv
c) yon materyèl lekòl
d) yon pwoblèm
3.
Elèv yo te kolabore pou netwaye bibliyotèk la.
Kolabore vle di:
a) travay poukont ou
b) travay ansanm
c) abandone travay la
d) refize ede
4.
Maya te montre anpil pèsistans.
Pèsistans vle di:
a) kontinye malgre difikilte
b) dòmi pandan travay la
c) bliye objektif la
d) refize aprann
XII. FÈ FRAZ AK NOUVO MO YO
Fè yon fraz konplè ak chak mo sa yo:
- edikasyon
- kominote
- kolabore
- motivasyon
- pèsistans
- pwojè
- disiplin
- kapasite
- sipò
- bibliyotèk
Egzanp:
Kolabore:
Elèv yo kolabore pou yo prepare aktivite lekòl la.
XIII. VOKABILÈ — MO KI GEN MENM SANS
Chèche yon mo ki gen yon sans ki pwòch ak mo sa yo:
- ede → __________
- kontan → __________
- kòmanse → __________
- difikilte → __________
- travay ansanm → __________
- aprann → __________
- chanje → __________
XIV. MO KI KONTRÈ
Jwenn kontrè mo sa yo:
- pwòp ≠ __________
- kòmanse ≠ __________
- kontan ≠ __________
- fasil ≠ __________
- ansyen ≠ __________
- ouvri ≠ __________
- anpil ≠ __________
XV. KONPRANN MESAJ TÈKS LA
Tèks la pa sèlman rakonte yon istwa. Li pote plizyè mesaj.
Mesaj 1
Yon bon lide kapab pote chanjman.
Mesaj 2
Travay ann ekip ka ede yon kominote reyalize gwo pwojè.
Mesaj 3
Edikasyon pa limite ak sa yon moun aprann nan liv; li gen ladan l kapasite pou reflechi, kreye, kolabore ak rezoud pwoblèm.
Mesaj 4
Lekti kapab louvri pòt sou nouvo konesans.
XVI. EGZÈSIS REFLEKSYON
Reponn nan 3–5 fraz pou chak kesyon.
- Poukisa Maya pa t abandone lide li a?
- Ki sa kominote a te montre lè li te travay ansanm?
- Ki relasyon ki genyen ant edikasyon ak devlopman yon kominote?
- Poukisa li enpòtan pou yon jèn aprann pran inisyativ?
- Èske yon elèv kapab kontribye nan chanjman kominote li? Eksplike.
- Ki leson prensipal ou tire nan istwa Maya a?
XVII. AKTIVITE ORAL
Mete elèv yo an gwoup 3 oswa 4.
Chak gwoup ap diskite sou kesyon sa a:
“Si nou te gen yon espas vid nan kominote nou, ki pwojè nou ta renmen kreye ladan l?”
Gwoup la dwe prezante:
- Non pwojè a.
- Pwoblèm pwojè a ap rezoud.
- Moun ki pral benefisye.
- Materyèl ki nesesè.
- Moun ki kapab ede.
- Kijan pwojè a kapab fonksyone.
- Ki chanjman li kapab pote.
Apre sa, chak gwoup ap prezante lide li devan klas la pandan 3–5 minit.
XVIII. PWODIKSYON EKRI
Ekri yon ti istwa
Sèvi ak imajinasyon ou pou kontinye istwa sa a:
“Yon maten, pandan mwen t ap antre lekòl, mwen remake yon bagay ki pa t nòmal. Sou pòt sal klas la, mwen te wè yon gwo bwat. Lè mwen louvri bwat la, mwen dekouvri…”
Kontinye istwa a pandan 15–20 liy.
Travay la dwe genyen:
- yon kòmansman;
- yon pwoblèm oswa sipriz;
- plizyè aksyon;
- yon rezilta;
- yon leson oswa mesaj.
XIX. TI REZIME POU ELÈV LA
Sa nou dwe sonje
Konpreyansyon tèks se kapasite pou konprann sa yon moun ekri.
Pou byen konprann yon tèks, mwen dwe kapab:
- idantifye sijè a;
- jwenn lide prensipal la;
- jwenn enfòmasyon enpòtan yo;
- eksplike mo mwen pa konnen;
- fè dediksyon;
- reponn kesyon;
- bay pwòp lide pa mwen.
Konpreyansyon oral se kapasite pou konprann yon mesaj lè yon moun ap pale oswa lè yo li yon tèks pou nou.
Fraz se yon gwoup mo ki bay yon lide ki gen sans.
Nan yon analiz debaz, nou kapab chèche:
Sijè + Vèb + Konpleman
Vokabilè se ansanm mo yon moun konnen epi itilize.
Lè nou jwenn yon nouvo mo, nou dwe:
- Li fraz kote mo a parèt.
- Gade mo ki antoure l.
- Eseye devine sans li.
- Verifye sans lan nan diksyonè si sa nesesè.
- Fè pwòp fraz pa nou avèk mo a.
XX. DEVWA POU SEMÈN NAN
Devwa 1 — Lekti
Chwazi yon ti tèks lakay ou. Li li de fwa epi ekri:
- tit la;
- otè a, si li genyen;
- sijè tèks la;
- lide prensipal la;
- 5 mo ou pa abitye avèk yo;
- sans mo sa yo;
- yon ti rezime 8 liy.
Devwa 2 — Fraz
Ekri 10 fraz sou lekòl ou.
Pou chak fraz, idantifye:
Sijè — Vèb — Konpleman
Devwa 3 — Vokabilè
Chwazi 10 nouvo mo ou rankontre pandan semèn nan. Pou chak mo:
- ekri mo a;
- eksplike sans li;
- bay yon sinonim si ou kapab;
- ekri yon fraz avèk li.
Devwa 4 — Ekspresyon pèsonèl
Ekri yon tèks 15 liy sou sijè:
“Kijan edikasyon kapab chanje lavi yon jèn?”
Eseye sèvi ak omwen 5 nouvo mo ou aprann nan leson an.
Ti defi pou elèv 7e Ane yo 🧠📚
Si ou te gen yon sèl lide ki kapab amelyore lekòl ou, ki lide sa ta ye?
Pa sèlman di lide a. Eksplike pwoblèm li ta rezoud, kijan ou ta reyalize l, kiyès ki ta ede w epi ki rezilta ou ta espere jwenn.
