ÉCOLE ALPHANET ACADEMY

KOU KREYÒL — NS3

CHAPIT 2 : KOMINIKASYON

2.1 Kominikasyon oral, konpreyansyon ak pwodiksyon

Nivo : NS3

Dokiman pedagojik

Tèm jeneral : Kominike, konprann, entèprete epi eksprime tèt nou

Gwo kesyon chapit la : Kijan yon moun kapab transmèt yon mesaj, konprann sa lòt moun ap di, entèprete sa yo pa di dirèkteman epi eksprime panse, santiman ak opinyon li avèk presizyon?

Kominikasyon se youn nan pi gwo kapasite ki pèmèt moun viv ansanm. Nou kominike pou nou pataje enfòmasyon, eksprime santiman, transmèt konesans, rezoud konfli, enfliyanse lòt moun, poze kesyon, bay eksplikasyon epi konstwi relasyon sosyal.

Men, kominike pa vle di sèlman pale. Yon moun kapab kominike lè li ekri, lè li fè yon jès, lè li souri, lè li rete an silans, lè li itilize yon ekspresyon vizaj oswa lè li deplase kò li yon fason ki bay yon mesaj.

Pou yon moun vin yon bon kominikatè, li bezwen devlope de gwo kapasite:

• Konpreyansyon: kapasite pou resevwa, koute, li, analize epi konprann yon mesaj.
• Pwodiksyon: kapasite pou fòme epi transmèt pwòp mesaj pa li, swa oralman, alekri oswa san pawòl.

Nan chapit sa a, nou pral etidye diferan fòm kominikasyon, relasyon ki genyen ant moun k ap pale ak moun k ap koute, òganizasyon enfòmasyon yo, sibtilite diskou, kominikasyon san pawòl, ekspresyon santiman ak opinyon, entèpretasyon tèks ak plizyè chema kominikasyon.

I. OBJEKTIF CHAPIT LA

Nan fen chapit sa a, elèv NS3 la dwe kapab:

1. Defini kominikasyon epi idantifye eleman ki ladan l.
2. Fè diferans ant kominikasyon oral ak kominikasyon ekri.
3. Analize lòd enfòmasyon yo nan yon diskou.
4. Idantifye mesaj dirèk ak mesaj endirèk.
5. Koute yon moun avèk atansyon san li pa entèwonp li san nesesite.
6. Konprann epi analize yon repòtaj, yon ekspoze, yon resi, yon blag, yon devinèt, yon pwovèb, yon piblisite, yon skètch, yon kont, yon nouvèl ak yon kontrandi.
7. Konprann wòl jès, mim, ekspresyon kò ak entonasyon.
8. Eksprime santiman, bezwen ak opinyon avèk respè.
9. Entèprete yon teyat, yon senèt, yon dyalòg ak yon powèm.
10. Konstwi pwòp mesaj li selon objektif kominikasyon an.
11. Idantifye diferan chema kominikasyon.
12. Devlope kapasite pou pale devan yon gwoup, prezante yon lide epi defann yon agiman.

II. GWO TÈKS SANTRAL

Lè yon pawòl kapab chanje yon lavi

Nan yon ti kominote ki rele Bèl Rivyè, te gen yon lekòl segondè kote elèv yo te konn òganize aktivite kiltirèl chak ane. Aktivite sa yo te gen ladan yo teyat, powèm, deba, ekspoze, konkou lekti ak prezantasyon sou pwoblèm sosyete a.

Ane sa a, direktè lekòl la te anonse yon gwo pwojè: elèv yo t ap prepare yon jounen kominikasyon sou tèm « Jèn yo ak lavni peyi a ».

Objektif aktivite a se te pèmèt elèv yo aprann pale an piblik, koute lòt moun, prezante lide yo, diskite sou pwoblèm sosyal epi pwopoze solisyon.

Pami elèv yo te gen yon jèn gason ki rele David. David te entèlijan, li te konn fè bon nòt, men li te gen yon gwo pwoblèm: li pa t renmen pale devan moun. Chak fwa pwofesè a te mande l prezante yon travay, li te santi kè l ap bat fò. Li te pè bliye sa li te prepare, li te pè fè erè epi li te pè lòt elèv yo ri li.

Yon jou, pwofesè kreyòl la te mande klas la:

— Dapre nou, kisa ki fè yon moun vin yon bon kominikatè?

Gen yon elèv ki reponn:

— Se lè moun nan pale fò epi li itilize bèl mo.

Yon lòt di:

— Se lè li konn pale san li pa fè okenn erè.

Men pwofesè a souke tèt li.

— Bon kominikasyon pa depann sèlman de bèl mo oswa yon vwa ki fò. Yon bon kominikatè dwe konnen kisa pou l di, pou kiyès li ap di l, nan ki sitiyasyon li ap di l, epi kijan pou l fè lòt moun konprann mesaj la. Li dwe aprann koute tou.

Pawòl sa yo te fè David reflechi.

Nan jou ki te swiv yo, klas la te kòmanse prepare aktivite a. Gen yon gwoup ki t ap travay sou yon repòtaj sou pwoblèm fatra nan kominote a. Yon lòt gwoup t ap prepare yon teyat sou vyolans nan lekòl. Gen lòt ki t ap ekri powèm sou espwa, inite ak avni Ayiti.

David te antre nan gwoup ki t ap prepare yon ekspoze sou enpòtans edikasyon.

Nan premye reyinyon an, tout moun t ap pale an menm tan. Youn t ap pwopoze yon sijè, yon lòt t ap kritike l, yon lòt t ap pale de yon bagay ki pa t gen rapò ak travay la. Apre prèske yon èdtan, yo pa t rive pran okenn desizyon.

Finalman, yon jèn fi ki rele Nadia leve men li.

— Zanmi m yo, ann fè yon ti silans. Ann koute youn lòt. Chak moun ap gen de minit pou prezante lide li. Apre sa, n ap diskite sou pwopozisyon yo.

Gwoup la te dakò.

Youn apre lòt, elèv yo te prezante lide yo. Gen kèk ki te pale sou lekòl kòm mwayen pou jwenn travay. Gen lòt ki te mete aksan sou fòmasyon teknik, teknoloji, lang etranje ak devlopman kapasite pou kreye antrepriz.

Lè tou pa David rive, li te pran yon gwo souf.

— Mwen panse, li di, edikasyon pa dwe prepare nou sèlman pou n jwenn yon travay. Li dwe ede nou konprann sosyete nou, idantifye pwoblèm yo epi jwenn solisyon. Yon jèn ki aprann reflechi, kominike epi kolabore kapab patisipe nan chanjman peyi li.

Pandan David t ap pale, li remake lòt elèv yo t ap gade l avèk atansyon. Pèsonn pa t ap ri li. Okontrè, yo te poze l kesyon pou yo konprann lide li pi byen.

Se te premye fwa David te santi li kapab pataje panse li devan yon gwoup san li pa pè.

Men, nan menm reyinyon an, yon lòt pwoblèm te parèt. De elèv te kòmanse diskite paske yo pa t dakò sou fason pou prezante ekspoze a.

Youn te di:

— Fòk nou montre pwoblèm yo jan yo ye a, san nou pa kache anyen.

Lòt la reponn:

— Wi, men fòk nou prezante solisyon tou. Si nou pale sèlman sou pwoblèm, moun yo ka dekouraje.

Diskisyon an te vin pi cho. Ton vwa yo te monte. Youn te kwaze bra li, lòt la te vire do bay gwoup la. Malgre yo pa t di yo fache, jès yo te montre tansyon an.

Nadia entèvni:

— Nou kapab pa dakò san nou pa manke youn lòt dega. Ann chèche konprann sa chak moun vle di.

Apre kèk minit, yo rive jwenn yon antant: ekspoze a t ap prezante reyalite pwoblèm yo, konsekans yo, epi kèk solisyon posib.

Pandan preparasyon an, pwofesè a te montre elèv yo kijan yon mesaj kapab genyen plizyè nivo. Gen sa yon moun di dirèkteman, gen sa li vle fè konprann, epi gen sa moun k ap koute a kapab dedui apati ton vwa, jès ak kontèks la.

Li te bay yon egzanp:

— Si yon moun di: « Li fè cho anpil nan sal la », èske se sèlman yon enfòmasyon li bay?

Yon elèv reponn:

— Li kapab vle di li ta renmen nou louvri fenèt la.

— Egzakteman, pwofesè a di. Sa vle di nan kominikasyon, nou pa dwe rete sèlman sou mo yo. Nou dwe konsidere sitiyasyon an tou.

Jou aktivite a rive.

Sal la te plen. Paran, pwofesè ak elèv te chita ap tann prezantasyon yo. David te santi menm laperèz li te konn genyen an. Men fwa sa a, li te sonje konsèy pwofesè a: respire, òganize lide yo, gade moun k ap koute yo epi pale klè.

Lè li monte sou sèn nan, li pa t kòmanse pale tousuit. Li te gade piblik la, li te souri epi li te salye tout moun.

Apre sa, li prezante sijè a.

Li te kòmanse ak yon kesyon:

— Èske nou janm mande tèt nou ki kalite peyi nou ta genyen si chak jèn te aprann sèvi ak konesans li pou ede kominote li?

Kesyon sa a te atire atansyon piblik la.

David te prezante lide li yo nan yon lòd ki te fasil pou swiv. Premyèman, li te esplike pwoblèm nan. Dezyèmman, li te bay kèk egzanp. Twazyèmman, li te prezante konsekans yo. Finalman, li te pwopoze kèk solisyon.

Pandan prezantasyon an, li te itilize yon ton vwa ki te adapte ak mesaj la. Lè li t ap pale de difikilte yo, vwa li te vin pi grav. Lè li t ap prezante solisyon yo, li te montre plis espwa ak detèminasyon.

Nan fen ekspoze a, piblik la te bat bravo.

Men sa ki te pi enpòtan pou David la se pa t bravo yo. Se te lefèt li te rive transmèt lide li avèk klète epi li te santi moun yo te konprann mesaj li.

Apre aktivite a, yon jounalis lekòl la te mande l:

— Kisa ou aprann nan eksperyans sa a?

David reponn:

— Mwen aprann kominike se pa sèlman pale. Se prepare mesaj la, chwazi mo ki apwopriye yo, koute lòt moun, obsève reyaksyon yo epi adapte fason mwen pale. Mwen aprann tou yon moun kapab gen bon lide, men si li pa rive transmèt yo, lòt moun ka pa janm dekouvri valè yo.

Jounalis la te mande l yon dènye kesyon:

— Ki mesaj ou ta renmen voye bay lòt jèn yo?

David souri.

— Pa pè pale, men pa bliye koute. Pa pale sèlman pou lòt moun tande vwa w; pale pou yo konprann lide w. Epi sonje, pafwa yon bon pawòl, yon bon jès oswa yon bon desizyon pou koute kapab chanje lavi yon moun.

Depi jou sa a, David te kòmanse patisipe pi souvan nan deba, ekspoze ak aktivite kiltirèl lekòl la. Li te vin konprann kominikasyon se yon konpetans ki kapab devlope avèk pratik, pasyans ak volonte.

Paske yon bon kominikatè pa sèlman yon moun ki konn pale. Se yon moun ki konn fè mesaj li rive, ki konn koute epi ki konn respekte lòt moun.

III. KONPREYANSYON TÈKS SANTRAL LA

A. Kesyon sou enfòmasyon dirèk

Reponn kesyon sa yo dapre tèks la.

1. Ki non kominote kote istwa a pase?
2. Ki aktivite direktè lekòl la te anonse?
3. Ki tèm jounen kominikasyon an te genyen?
4. Ki pwoblèm David te genyen lè li t ap pale devan moun?
5. Ki kesyon pwofesè kreyòl la te poze klas la?
6. Ki sa Nadia te pwopoze pou amelyore reyinyon gwoup la?
7. Ki sijè gwoup David la te chwazi?
8. Ki de opinyon ki te lakòz yon diskisyon nan gwoup la?
9. Ki siy kò yo te montre tansyon ant de elèv yo?
10. Ki egzanp pwofesè a te bay pou montre yon mesaj kapab gen yon sans endirèk?
11. Ki estrateji David te itilize pou kòmanse ekspoze li?
12. Nan ki lòd David te prezante lide li yo?
13. Ki sa David te aprann nan eksperyans lan?
14. Ki mesaj li te voye bay lòt jèn yo?

B. Kesyon sou konpreyansyon pwofon

1. Poukisa David te pè pale devan moun?
2. Poukisa reyinyon gwoup la pa t pwodiktif nan kòmansman an?
3. Ki enpòtans règ Nadia te pwopoze a te genyen?
4. Poukisa li enpòtan pou nou koute yon moun menm lè nou pa dakò avè l?
5. Ki diferans ki genyen ant sa de elèv yo te di ak sa jès yo te montre?
6. Poukisa pwofesè a te ensiste sou kontèks nan kominikasyon?
7. Ki relasyon ki genyen ant òganizasyon lide ak konpreyansyon yon mesaj?
8. Poukisa David te santi li te reyisi menm anvan piblik la bat bravo?
9. Ki sa istwa a montre sou kapasite yon moun pou amelyore fason li kominike?
10. Ki pi gwo leson ou tire nan istwa David la?

C. Fòme pwòp opinyon ou

Reponn chak kesyon nan 4–6 fraz.

1. Èske yon moun kapab entèlijan san li pa konn kominike byen? Eksplike.
2. Dapre ou, èske koute pi enpòtan pase pale? Bay agiman.
3. Ki sa ki kapab rive lè yon moun mal entèprete mesaj yon lòt moun?
4. Èske yon bon kominikatè dwe toujou dakò ak lòt moun?
5. Ki jan ou kapab ede yon kamarad ki pè pale devan klas la?
6. Èske rezo sosyal amelyore oswa konplike kominikasyon ant jèn yo? Diskite avantaj ak limit yo.

IV. LESON 1 — KISA KOMINIKASYON YE?

1. Definisyon

Kominikasyon se yon pwosesis kote yon moun oswa yon gwoup moun transmèt yon mesaj bay yon lòt moun oswa yon lòt gwoup, avèk objektif pou enfòme, eksplike, eksprime, mande, konvenk oswa pataje yon lide.

Kominikasyon kapab fèt:

• oralman, lè nou pale;
• alekri, lè nou ekri;
• san pawòl, lè nou sèvi ak jès, mim oswa ekspresyon kò;
• atravè teknoloji, tankou telefòn, radyo, televizyon ak entènèt.

2. Eleman kominikasyon yo

Pou yon kominikasyon fèt, gen plizyè eleman ki antre an jwèt.

Eleman	Eksplikasyon
Moun k ap voye mesaj la	Moun ki kòmanse kominikasyon an
Mesaj	Enfòmasyon oswa lide moun nan transmèt
Reseptè	Moun ki resevwa mesaj la
Kòd	Lang, siy oswa sistèm senbòl yo itilize
Kanal	Mwayen mesaj la pase ladan l
Kontèks	Sitiyasyon kote kominikasyon an fèt
Retou enfòmasyon	Repons reseptè a bay
Bwi	Tout sa ki kapab deranje transmisyon oswa konpreyansyon mesaj la

Egzanp

Yon pwofesè di nan klas la:

« Elèv yo, egzamen an ap fèt vandredi a, a uitè nan maten. »

• Moun k ap voye mesaj la: pwofesè a.
• Reseptè: elèv yo.
• Mesaj: enfòmasyon sou egzamen an.
• Kòd: lang kreyòl.
• Kanal: vwa pwofesè a.
• Kontèks: sal klas la.
• Retou enfòmasyon: elèv yo poze kesyon oswa konfime yo konprann.
• Bwi: bri deyò, move koneksyon son oswa distraksyon.

Egzèsis 1

Nan chak sitiyasyon, idantifye moun k ap voye mesaj la, reseptè a, mesaj la, kanal la ak kontèks la.

1. Yon manman voye yon mesaj WhatsApp bay pitit li pou mande l retounen lakay.
2. Yon jounalis prezante nouvèl nan radyo.
3. Yon pwofesè ekri devwa sou tablo a.
4. Yon elèv leve men li pou mande pèmisyon pale.
5. Yon konpayi pibliye yon afich pou anonse yon nouvo pwodwi.

V. KOMINIKASYON ORAL AK KOMINIKASYON EKRI

1. Kominikasyon oral

Kominikasyon oral se lè moun transmèt mesaj prensipalman avèk pawòl yo pale.

Li kapab fèt fasafas oswa atravè telefòn, radyo, videyo ak lòt mwayen.

Karakteristik kominikasyon oral

• Li itilize vwa.
• Li kapab gen entonasyon.
• Li kapab gen jès ak ekspresyon vizaj.
• Moun k ap pale a kapab jwenn repons imedyat.
• Li pèmèt moun klarifye yon mesaj byen vit.
• Li kapab gen repetisyon, poz ak entèripsyon.

Egzanp

Konvèsasyon, entèvyou, deba, ekspoze, konferans, entèvansyon nan reyinyon.

2. Kominikasyon ekri

Kominikasyon ekri se lè yon moun transmèt yon mesaj avèk siy ekri.

Karakteristik

• Li mande òganizasyon.
• Li mande bon òtograf ak ponktiyasyon.
• Li kapab konsève pou yon tan long.
• Moun k ap ekri a pa toujou jwenn repons imedyat.
• Li mande presizyon nan chwa mo.
• Li pèmèt moun relire epi korije mesaj la.

Egzanp

Lèt, rapò, imèl, atik, woman, mesaj, nòt, kontrandi.

3. Konparezon

Kominikasyon oral	Kominikasyon ekri
Pawòl pale	Siy ekri
Vwa ak entonasyon	Ponktiyasyon ak òganizasyon
Repons souvan imedya	Repons kapab pran tan
Jès kapab ede	Mo ak estrikti pote mesaj la
Kapab gen repetisyon	Moun kapab revize tèks la

Egzèsis 2

Klasifye chak sitiyasyon kòm kominikasyon oral oswa ekri.

1. Yon elèv fè yon ekspoze.
2. Yon moun ekri yon lèt bay direktè lekòl la.
3. Yon jounalis fè yon entèvyou nan radyo.
4. Yon pwofesè voye yon imèl.
5. De zanmi pale nan telefòn.
6. Yon ekriven pibliye yon woman.
7. Yon elèv prezante yon powèm devan piblik la.
8. Yon direktè pibliye yon avi sou pòt lekòl la.

Kesyon refleksyon: Èske yon mesaj kapab oral ak ekri an menm tan? Bay yon egzanp.

VI. DEKOUVRI LÒD ENFÒMASYON YO AK SIBTILITE DISKOU

1. Kisa diskou ye?

Nan leson sa a, diskou se yon mesaj oral oswa ekri yon moun konstwi pou kominike yon lide, enfòmasyon, santiman oswa opinyon.

Yon diskou kapab genyen plizyè pati:

1. Entwodiksyon.
2. Devlopman.
3. Konklizyon.

Lòd sa a ede moun k ap resevwa mesaj la swiv rezònman an.

2. Lòd enfòmasyon yo

Gen plizyè fason pou òganize enfòmasyon.

A. Lòd kwonolojik

Se lè nou prezante evènman yo dapre lè yo te pase.

Egzanp:

Premyèman, elèv yo te resevwa enstriksyon yo. Apre sa, yo te prepare materyèl yo. Finalman, yo te prezante travay la.

B. Lòd lojik

Se lè nou prezante lide yo selon relasyon ki genyen ant yo.

Egzanp:

Lekòl la bezwen liv. Liv yo ede elèv yo aprann. Se poutèt sa, bibliyotèk la dwe gen plis materyèl.

C. Lòd kòz ak konsekans

Egzanp:

Paske lapli te tonbe anpil, rivyè a te debòde. Kòm konsekans, plizyè wout te vin difisil pou moun pase.

D. Lòd pwoblèm ak solisyon

Egzanp:

Anpil elèv pa gen aksè ak materyèl lekti. Pou amelyore sitiyasyon an, lekòl la kapab òganize yon bibliyotèk kominotè.

E. Lòd konparezon

Egzanp:

Kominikasyon oral pèmèt repons imedya, tandiske kominikasyon ekri pèmèt moun konsève mesaj la pi fasil.

3. Konektè lojik

Konektè yo se mo oswa ekspresyon ki sèvi pou mare lide yo.

Fonksyon	Konektè
Ajoute lide	anplis, tou, de plis
Eksplike	sa vle di, an lòt mo
Bay kòz	paske, poutèt, akoz
Montre konsekans	donk, konsa, se poutèt sa
Opoze lide	men, sepandan, poutan
Bay egzanp	pa egzanp, tankou
Òganize	premye, dezyèmman, finalman
Konklizyon	an konklizyon, an rezime

Egzèsis 3 — Analiz diskou

Li tèks sa a:

Lekòl la remake anpil elèv pa patisipe nan aktivite oral yo. Gen kèk ki pè fè erè, gen lòt ki pa gen ase konfyans nan tèt yo. Sitiyasyon sa a kapab anpeche yo devlope kapasite kominikasyon yo. Se poutèt sa, lekòl la deside òganize deba, teyat ak ekspoze chak mwa pou ankouraje elèv yo pale devan piblik.

Kesyon:

1. Ki pwoblèm tèks la prezante?
2. Ki de kòz ki parèt nan tèks la?
3. Ki konsekans pwoblèm nan kapab genyen?
4. Ki solisyon lekòl la pwopoze?
5. Ki konektè ki montre konsekans?
6. Ki kalite òganizasyon enfòmasyon tèks la itilize?

4. Sibtilite diskou

Yon mesaj pa toujou gen yon sèl nivo sans.

Nou kapab jwenn:

Sans dirèk

Se sa pawòl yo di klèman.

Egzanp:

« Fèmen pòt la, tanpri. »

Moun nan mande pou pòt la fèmen.

Sans endirèk

Se sa moun nan vle fè konprann san li pa di l dirèkteman.

Egzanp:

« Gen anpil moustik k ap antre nan chanm nan. »

Selon kontèks la, moun nan kapab vle fè yon lòt moun fèmen pòt la oswa fenèt la.

Iwoni

Se yon fason pou eksprime yon lide kote sans moun nan vle fè konprann lan kapab diferan ak sans literal pawòl li yo.

Egzanp:

Yon moun rive yon èdtan anreta. Zanmi li di:

« Ou vrèman rapid jodi a! »

Dapre kontèks la, pawòl la kapab yon iwoni.

Egzèsis 4

Eksplike sa chak moun kapab vle fè konprann.

1. « Ou kite tout liv sa yo sou tab la! »
2. « Ala bèl tan pou nou al fè yon pwomnad! » pandan gwo lapli ap tonbe.
3. « Li ta bon si nou te kòmanse travay la kounye a. »
4. « Ou sanble ou pa t dòmi ditou. »
5. « Sal la vin byen cho. »

Pou chak sitiyasyon, separe:

• sa moun nan di;
• sa li kapab vle fè konprann;
• ki eleman nan kontèks la ki ede nou entèprete mesaj la.

VII. KOUTE AK ATANSYON: YON KONPETANS ESANSYÈL

Koute pa vle di sèlman tande son. Tande se yon kapasite fizik; koute avèk atansyon mande konsantrasyon, entèpretasyon ak volonte pou konprann.

1. Bon abitid yon moun ki konn koute

• Bay moun k ap pale a atansyon.
• Pa entèwonp san nesesite.
• Pa prepare repons ou pandan lòt moun nan poko fini.
• Poze kesyon pou klarifye.
• Idantifye lide prensipal la.
• Obsève ton vwa ak ekspresyon kò.
• Verifye si ou byen konprann mesaj la.
• Respekte opinyon diferan.

2. Koute aktif

Koute aktif se yon fason pou koute kote nou montre lòt moun nan nou ap suiv sa li di a.

Egzanp:

« Si mwen byen konprann ou, ou vle di aktivite a ta dwe fèt samdi olye vandredi. Se sa? »

Sa ede diminye konfizyon.

Aktivite pratik

Fè gwoup de moun.

• Elèv A pale pandan 2 minit sou yon pwoblèm li remake nan kominote a.
• Elèv B koute san li pa entèwonp.
• Apre sa, B dwe rezime mesaj la nan 4 fraz.
• Elèv A di si rezime a kòrèk.
• Apre sa, chanje wòl yo.

Evalyasyon

Pwofesè a kapab evalye:

1. Atansyon.
2. Kapasite pou idantifye lide prensipal.
3. Fidelite rezime a.
4. Kalite kesyon elèv la poze.
5. Respè pandan echanj la.

VIII. DIFERAN FÒM DISKOU AK TÈKS

Nan pwogram sa a, elèv la dwe aprann rekonèt, konprann epi pwodui plizyè kalite mesaj.

1. Repòtaj

Repòtaj se yon travay jounalis ki prezante yon evènman, yon sitiyasyon oswa yon reyalite avèk enfòmasyon, temwayaj ak obsèvasyon.

Egzanp tèm

Pwoblèm fatra nan kominote nou an.

Yon repòtaj kapab genyen:

• tit;
• entwodiksyon;
• prezantasyon kote ak moman;
• temwayaj;
• obsèvasyon;
• enfòmasyon;
• konklizyon.

Egzèsis

Ekri yon ti repòtaj 15–20 liy sou yon aktivite ki fèt nan lekòl ou.

2. Ekspoze

Ekspoze se yon prezantasyon kote yon moun devlope yon sijè devan yon piblik.

Estrikti

1. Salitasyon.
2. Prezantasyon sijè.
3. Entwodiksyon.
4. Devlopman.
5. Egzanp.
6. Konklizyon.
7. Kesyon ak repons.

Egzèsis

Prepare yon ekspoze 5 minit sou:

• enpòtans edikasyon;
• teknoloji ak jèn yo;
• pwoteksyon anviwònman;
• avantaj lekti;
• kominikasyon nan fanmi.

3. Resi

Resi se yon tèks kote yon moun rakonte yon evènman oswa yon eksperyans.

Li kapab reyèl oswa imajinè.

Eleman prensipal

• moun ki patisipe;
• kote;
• tan;
• evènman;
• aksyon;
• pwoblèm;
• rezilta.

Egzèsis

Rakonte yon eksperyans ou te fè ki te aprann ou yon leson enpòtan. Ekri 20 liy.

4. Blag

Blag se yon ti mesaj oswa yon ti istwa ki fèt pou amize moun, souvan avèk sipriz, jwèt mo oswa yon sitiyasyon komik.

Egzanp

Pwofesè a mande:

— Poukisa ou pa fè devwa ou?

Elèv la reponn:

— Paske mwen te vle kite yon ti travay pou demen tou, pwofesè!

Kesyon

1. Ki sa ki fè repons elèv la komik?
2. Ki atant pwofesè a te genyen?
3. Ki jan elèv la chanje sans sitiyasyon an?

5. Devinèt

Devinèt se yon jwèt kesyon kote moun dwe reflechi pou dekouvri yon repons ki kache.

Egzanp

Mwen gen anpil paj, men mwen pa yon pyebwa. Mwen ka mennen ou nan lòt peyi san ou pa deplase. Kisa mwen ye?

Repons: Yon liv.

Aktivite

Chak elèv prepare de devinèt pou kamarad li yo.

6. Pwovèb

Pwovèb se yon pawòl kout ki pote yon leson, yon eksperyans oswa yon verite sosyal.

Egzanp

« Men anpil, chay pa lou. »

Sans: Lè moun mete tèt yo ansanm, travay ki difisil kapab vin pi fasil.

« Piti piti zwazo fè nich li. »

Sans: Avèk pasyans ak efò regilye, yon moun kapab reyalize yon gwo objektif.

« Se lè ou sonje vye chodyè ou mete manje ladan l. »

Sans: Yon moun kapab sonje valè yon bagay li te konn neglije lè li vin bezwen li.

Egzèsis

Pou chak pwovèb:

1. Eksplike sans li.
2. Bay yon sitiyasyon kote li kapab itilize.
3. Ekri yon ti istwa ki ilistre leson an.

7. Piblisite

Piblisite se yon mesaj ki fèt pou fè moun konnen yon pwodwi, yon sèvis, yon aktivite oswa yon òf, epi souvan ankouraje yo pran yon desizyon.

Eleman piblisite

• non pwodwi oswa sèvis;
• karakteristik;
• avantaj;
• mesaj prensipal;
• eslogan;
• imaj oswa son;
• enfòmasyon kontak;
• apèl pou aksyon.

Egzanp

APRANN JODI A, PREPARE DEMEN!

Konesans se kle avni ou!

Devlope kapasite ou. Dekouvri nouvo opòtinite. Bati lavni ou.

Enskri pou fòmasyon ou!

Egzèsis

Kreye yon piblisite pou youn nan bagay sa yo:

• yon bibliyotèk;
• yon aktivite lekòl;
• yon kou enfòmatik;
• yon kanpay pwòpte;
• yon klib lekti.

Eksplike kiyès mesaj la vize, ki objektif li genyen ak ki teknik li itilize pou atire atansyon.

8. Skètch

Skètch se yon ti pyès teyat, souvan kout, ki prezante yon sitiyasyon sosyal, komik oswa edikatif.

Li kapab genyen:

• pèsonaj;
• dyalòg;
• aksyon;
• konfli;
• mesaj.

Aktivite

Prepare yon skètch 5–7 minit sou:

« Yon elèv ki pa konn koute lòt moun. »

Skètch la dwe montre:

1. Pwoblèm kominikasyon an.
2. Konsekans li.
3. Yon solisyon.
4. Yon leson pou piblik la.

9. Kont

Kont se yon istwa, souvan tradisyonèl oswa imajinè, ki kapab transmèt kilti, valè, kwayans ak leson.

Kont kapab genyen:

• naratè;
• pèsonaj;
• kote ak tan;
• evènman;
• eleman imajinè;
• mesaj moral.

Egzèsis

Rakonte yon kont ou konnen. Apre sa, idantifye:

• pèsonaj prensipal;
• pwoblèm;
• evènman enpòtan;
• rezolisyon;
• leson.

10. Nouvèl

Nouvèl se yon mesaj ki bay enfòmasyon sou yon evènman oswa yon reyalite ki gen enterè pou yon piblik.

Nan jounalis, gen kesyon fondamantal yo rele 5W ak 1H:

Kesyon	Sa li chèche
Kiyès?	Moun ki konsène
Kisa?	Evènman an
Ki kote?	Kote sa pase
Kilè?	Moman an
Poukisa?	Kòz oswa rezon
Kijan?	Fason evènman an fèt

Egzanp

Vandredi maten, elèv École Alphanet Academy yo te òganize yon jounen lekti nan lakou lekòl la pou ankouraje kilti lekti. Aktivite a te rasanble elèv, pwofesè ak kèk paran.

Egzèsis

Ekri yon nouvèl 8–10 liy sou yon evènman lekòl ou.

11. Kontrandi

Kontrandi se yon tèks ki prezante sa ki te pase nan yon reyinyon, yon aktivite oswa yon evènman.

Li dwe rete klè, òganize epi fidèl ak sa ki te fèt.

Estrikti

1. Dat ak kote.
2. Objektif aktivite a.
3. Moun ki te patisipe.
4. Pwen ki te diskite.
5. Desizyon ki te pran.
6. Konklizyon.

Egzèsis

Imajine klas la te fè yon reyinyon pou prepare yon aktivite kiltirèl. Ekri kontrandi reyinyon an.

IX. KOMINIKASYON SAN PAWÒL

1. Definisyon

Kominikasyon san pawòl se fason nou transmèt oswa resevwa mesaj san nou pa depann prensipalman de mo pale oswa mo ekri.

Nou itilize:

• jès;
• mim;
• ekspresyon vizaj;
• poz kò;
• mouvman;
• distans ant moun;
• kontak vizyèl;
• silans;
• ritm ak entonasyon vwa.

Kominikasyon san pawòl kapab ranfòse, konplete oswa pafwa kontredi mesaj yon moun ap di.

2. Mim

Mim se fason yon moun itilize figi li pou eksprime yon santiman oswa yon reyaksyon.

5

Egzanp

• Souri kapab montre lajwa oswa amitye.
• Sousi leve kapab montre sipriz.
• Fwon pli kapab montre refleksyon oswa enkyetid.
• Bouch sere kapab montre tansyon oswa mekontantman.

Atansyon: Nou pa dwe dedui santiman yon moun avèk sètitid apati yon sèl ekspresyon. Kontèks la enpòtan.

Egzèsis

Pwofesè a fè 5 ekspresyon vizaj san li pa pale. Elèv yo dwe:

1. Dekri sa yo obsève.
2. Pwopoze santiman ekspresyon an kapab reprezante.
3. Bay yon sitiyasyon kote yon moun ta ka fè ekspresyon sa a.

3. Ekspresyon kò

Ekspresyon kò se mesaj mouvman ak poz kò yon moun kapab transmèt.

6

Egzanp

• Kanpe dwat kapab bay enpresyon asirans.
• Panche kò a yon ti jan devan kapab montre enterè.
• Vire do kapab bay enpresyon moun nan pa disponib pou echanj la.
• Mouvman men kapab ede esplike yon lide.

4. Jès

Jès se mouvman men, bra, tèt oswa lòt pati kò nou itilize pou transmèt yon mesaj.

Egzanp:

• souke tèt pou dakò;
• leve men pou mande lapawòl;
• lonje dwèt pou montre yon direksyon;
• fè siy men pou mande yon moun pwoche.

Men, siy yo pa toujou gen menm sans nan tout kilti oswa tout sitiyasyon.

X. DRAMATIZASYON

Dramatizasyon se lè yon moun oswa yon gwoup moun reprezante yon sitiyasyon atravè pèsonaj, dyalòg, jès, mouvman ak aksyon.

Li pèmèt elèv yo aprann:

• eksprime santiman;
• itilize vwa;
• konprann pèsonaj;
• entèprete mesaj;
• devlope imajinasyon;
• kominike nan gwoup.

Aktivite dramatizasyon

Sijè: Yon malantandi nan yon gwoup WhatsApp

Pèsonaj:

• yon elèv ki voye yon mesaj;
• yon elèv ki mal entèprete mesaj la;
• yon kamarad ki eseye rezoud pwoblèm nan;
• yon pwofesè.

Gwoup la dwe montre:

1. Kijan konfizyon an kòmanse.
2. Ki efè li genyen sou relasyon elèv yo.
3. Kijan yo klarifye mesaj la.
4. Ki leson yo aprann sou kominikasyon dijital.

XI. PWOZODI: VWA A SE YON ZOUTI KOMINIKASYON

1. Definisyon

Pwozodi se ansanm karakteristik vwa ki ede òganize epi transmèt mesaj oral la.

Li gen ladan l:

• entonasyon;
• aksan;
• ritm;
• vitès;
• poz;
• entansite vwa;
• dire son yo.

2. Entonasyon

Entonasyon se fason vwa a monte oswa desann pandan nou pale.

Konpare:

« Ou vini. »

« Ou vini? »

Menm mo yo kapab transmèt yon deklarasyon oswa yon kesyon selon entonasyon ak kontèks.

3. Poz

Poz se yon ti moman kote moun nan sispann pale.

Li kapab sèvi pou:

• bay moun tan reflechi;
• separe lide;
• mete aksan sou yon mesaj;
• kreye efè dramatik.

4. Vitès

Pale twò vit kapab fè mesaj la difisil pou konprann. Pale twò dousman san nesesite kapab fè piblik la pèdi enterè.

5. Entansite vwa

Entansite se fòs vwa a.

Pale fò pa toujou vle di pale byen. Yon bon oratè adapte volim vwa li ak espas la, kantite moun ak objektif kominikasyon an.

Egzèsis pratik

Li fraz sa a nan 4 fason diferan:

« Mwen pa t janm panse sa t ap rive! »

1. Avèk sipriz.
2. Avèk lajwa.
3. Avèk tristès.
4. Avèk kòlè.

Apre sa, esplike kijan chanjman nan entonasyon modifye mesaj la.

XII. EKSPRESYON SANTIMAN, BEZWEN AK OPINYON

Kominikasyon pa sèlman sèvi pou transmèt enfòmasyon. Li pèmèt nou eksprime sa nou santi, sa nou bezwen ak sa nou panse.

1. Eksprime santiman

Santiman se reyaksyon emosyonèl yon moun genyen devan yon sitiyasyon.

Egzanp:

• lajwa;
• tristès;
• laperèz;
• kòlè;
• fyète;
• espwa;
• desepsyon;
• rekonesans.

Egzanp ekspresyon

« Mwen kontan paske mwen reyisi egzamen an. »

« Mwen santi mwen tris lè mwen wè timoun pa gen aksè ak lekòl. »

« Mwen enkyete paske mwen poko fini travay mwen. »

2. Eksprime bezwen

Yon bezwen se yon bagay yon moun konsidere ki nesesè pou li fonksyone, aprann oswa viv nan bon kondisyon.

Egzanp:

• bezwen sekirite;
• bezwen edikasyon;
• bezwen respè;
• bezwen enfòmasyon;
• bezwen sipò;
• bezwen tan pou prepare yon travay.

Egzanp

« Mwen bezwen plis tan pou m fini rechèch la. »

« Mwen ta renmen jwenn plis eksplikasyon sou egzèsis sa a. »

3. Eksprime opinyon

Opinyon se yon lide oswa yon jijman pèsonèl yon moun genyen sou yon sijè.

Pou nou prezante yon opinyon avèk klète, nou kapab itilize:

• Mwen panse…
• Dapre mwen…
• Nan opinyon pa mwen…
• Mwen konsidere…
• Rezon ki fè mwen panse sa se…
• Yon egzanp ki kapab montre sa se…

Egzanp

« Dapre mwen, lekòl dwe bay elèv yo plis aktivite oral paske kapasite pou kominike itil nan lavi pwofesyonèl ak sosyal. »

4. Fè diferans ant reyalite ak opinyon

Reyalite: Yon enfòmasyon ki kapab verifye.

Opinyon: Yon lide oswa yon jijman pèsonèl.

Egzanp:

• « Aktivite a te fèt vandredi. » → Reyalite ki kapab verifye.
• « Aktivite a te enteresan anpil. » → Opinyon.

Egzèsis

Di si chak fraz se reyalite oswa opinyon.

1. Lekòl la gen 12 sal klas.
2. Lekòl la se pi bèl lekòl nan vil la.
3. Elèv yo te prezante yon pyès teyat.
4. Teyat la te pi bon pati nan aktivite a.
5. Kominikasyon se yon konpetans enpòtan nan lavi.
6. Tout moun dwe renmen menm kalite mizik.

XIII. EKSPRESYON OPINYON SOU EVÈNMAN AK SITiyASYON LAVI

Yon elèv NS3 dwe kapab pale sou sa k ap pase nan anviwònman li ak nan mond lan, san li pa limite tèt li ak repete sa lòt moun di.

Li dwe aprann:

1. Idantifye evènman an.
2. Verifye enfòmasyon.
3. Separe reyalite ak opinyon.
4. Eksprime sa li panse.
5. Bay rezon.
6. Koute lòt opinyon.
7. Evite joure oswa atake moun.
8. Fè yon konklizyon ki lojik.

Tèm diskisyon

Tèm 1 — Edikasyon

« Ki wòl jèn yo kapab jwe nan devlopman peyi a? »

Tèm 2 — Teknoloji

« Ki avantaj ak risk rezo sosyal genyen pou elèv yo? »

Tèm 3 — Anviwònman

« Kisa kominote nou kapab fè pou diminye pwoblèm fatra? »

Tèm 4 — Lavi sosyal

« Poukisa respè ak dyalòg enpòtan nan rezolisyon konfli? »

Tèm 5 — Sitiyasyon entènasyonal

« Kijan evènman ki fèt nan lòt peyi kapab gen konsekans sou lavi moun ann Ayiti? »

Pou chak sijè, prepare yon ti entèvansyon oral 3 minit ki genyen:

• entwodiksyon;
• opinyon;
• de agiman;
• yon egzanp;
• konklizyon.

XIV. ENTÈPRETASYON TÈKS

Entèpretasyon se pwosesis kote nou chèche konprann sans yon tèks, mesaj li, entansyon otè a ak efè li sou moun k ap resevwa l.

Nou pral travay sou kat kalite tèks.

A. TEYAT

Teyat se yon tèks ki fèt pou reprezante devan yon piblik. Li sèvi ak pèsonaj, dyalòg, aksyon ak didaskali.

Ti pyès teyat: « Pawòl ki pa t byen konprann »

Pèsonaj: Nadia, David, Sara ak pwofesè a.

Nan lakou lekòl la, Nadia ap pale ak David.

Nadia: David, èske ou kapab voye dokiman an ban mwen jodi a?

David: Wi, m ap fè sa.

David ale. Kèk èdtan pase. Nadia pa resevwa dokiman an.

Nadia: (Avèk enkyetid) Li te di l ap voye dokiman an. Poukisa li poko fè sa?

Sara: Èske ou te di l ki lè ou bezwen dokiman an?

Nadia: Non, mwen te panse li t ap konprann mwen bezwen l tousuit.

Sara: Men, David kapab konprann « jodi a » kòm nenpòt lè anvan jounen an fini.

David rive.

David: Nadia, men dokiman an. Mwen te pase tan verifye tout enfòmasyon yo.

Nadia: Mwen te bezwen l depi midi!

David: Ou pa t di m sa.

Sara: Nou wè? Se pa toujou moun ki pa vle ede ki lakòz pwoblèm. Pafwa se fason nou kominike a.

Nadia: Ou gen rezon. Mwen te dwe presize lè mwen te bezwen dokiman an.

David: E mwen te kapab poze yon kesyon pou m verifye.

Pwofesè a pwoche.

Pwofesè: Ki leson nou aprann?

Sara: Yon mesaj dwe klè.

David: E moun k ap resevwa mesaj la dwe mande eksplikasyon si li pa fin konprann.

Pwofesè: Egzakteman. Bon kominikasyon mande klète, atansyon ak respè.

Kesyon entèpretasyon

1. Ki konfli ki parèt nan pyès la?
2. Ki sa Nadia te vle?
3. Poukisa David pa t voye dokiman an pi bonè?
4. Ki wòl Sara jwe nan rezolisyon konfli a?
5. Ki mesaj prensipal pyès la?
6. Ki erè kominikasyon Nadia te fè?
7. Ki sa David te kapab fè pou evite malantandi a?
8. Ki relasyon ki genyen ant dyalòg ak rezolisyon konfli?

B. SENÈT

Senèt se yon ti sèn oswa yon ti sekans ki prezante yon sitiyasyon espesifik.

Senèt: « Yon bon nouvèl »

Yon elèv antre nan sal klas la ak yon gwo souri.

Elèv: Pwofesè, mwen gen yon bon nouvèl!

Pwofesè: Kisa ki pase?

Elèv: Mwen rive konprann egzèsis matematik mwen te panse ki enposib la.

Kamarad: Se vre? Kijan ou fè?

Elèv: Mwen te mande eksplikasyon, mwen te koute, epi mwen te eseye ankò.

Pwofesè: Se konsa aprantisaj fèt. Pa pè poze kesyon.

Kesyon

1. Ki santiman elèv la eksprime?
2. Ki siy ki montre li kontan?
3. Ki wòl koute genyen nan istwa a?
4. Ki mesaj senèt la transmèt?

C. DYALÒG

Dyalòg se yon echanj pawòl ant de moun oswa plis.

Li kapab sèvi pou:

• enfòme;
• poze kesyon;
• diskite;
• konvenk;
• rezoud konfli;
• eksprime santiman.

Egzèsis

Ekri yon dyalòg 15–20 liy ant de elèv ki pa dakò sou fason pou òganize yon aktivite lekòl.

Dyalòg la dwe genyen:

• yon pwoblèm;
• de opinyon diferan;
• agiman;
• kesyon;
• koute youn lòt;
• yon solisyon oswa yon antant.

D. POWÈM

Powèm se yon tèks literè ki itilize langaj avèk sansiblite, imaj, ritm, son ak pafwa rim pou eksprime santiman oswa lide.

Powèm: « Vwa mwen »

Mwen gen yon vwa, Menm si li piti, Li pote yon rèv, Li pote yon lavi.

Lè mwen pale, Se pa bri sèlman, Se yon lide k ap chèche, Yon lòt lespri konprann.

Lè mwen koute, Mwen aprann pi plis, Paske nan silans, Gen anpil mesaj kache.

Yon pawòl ka geri, Yon pawòl ka blese, Se pou sa mwen chwazi, Pale avèk respè.

Kesyon entèpretasyon

1. Ki sijè prensipal powèm nan?
2. Kisa vwa a reprezante?
3. Poukisa otè a di pale se pa bri sèlman?
4. Ki sans liy « Gen anpil mesaj kache » a genyen?
5. Ki mesaj powèm nan bay sou fason pou nou kominike?
6. Idantifye de mo oswa ekspresyon ki gen sans imajine.
7. Ki santiman powèm nan transmèt?
8. Ki relasyon ki genyen ant pawòl ak respè?

Pwodiksyon

Ekri yon powèm 12–16 liy sou youn nan sijè sa yo:

• vwa jèn yo;
• enpòtans koute;
• espwa;
• inite;
• lavni;
• kominikasyon nan fanmi.

XV. ETID PLIZYÈ CHEMA KOMINIKASYON

Yon chema kominikasyon se yon modèl ki pèmèt nou reprezante fason mesaj la sikile ant moun oswa gwoup.

1. Chema lineyè

Nan chema sa a, mesaj la pase soti nan yon moun k ap voye l pou rive jwenn yon reseptè.

Chema lineyè

Moun k ap voye mesaj la

Mesaj atravè yon kanal

Reseptè

Egzanp: Yon jounalis ap li nouvèl nan radyo pou piblik la.

2. Chema entèaktif

Nan chema sa a, moun yo kapab pran tou wòl moun k ap voye ak resevwa mesaj. Gen repons ak retou enfòmasyon.

Chema entèaktif

Moun A

Moun B

Mesaj

Chak moun kapab pale, koute, reponn epi klarifye mesaj la.

Egzanp: De elèv k ap diskite sou yon pwojè.

3. Chema kominikasyon an gwoup

Se lè yon moun kominike avèk plizyè moun oswa plizyè moun kominike youn ak lòt.

Egzanp:

• reyinyon;
• deba;
• klas;
• konferans;
• aktivite kominotè.

4. Chema kominikasyon mas

Se lè yon mesaj rive jwenn yon gwo kantite moun atravè yon mwayen kominikasyon.

Egzanp:

• radyo;
• televizyon;
• jounal;
• sit entènèt;
• rezo sosyal.

5. Chema kominikasyon san pawòl

Kominikasyon san pawòl

Mim

Ekspresyon vizaj

Jès

Mouvman men

Poz kò

Ekspresyon kò

Pwozodi

Ton ak ritm vwa

Mesaj oswa sans moun nan transmèt

Egzèsis sou chema yo

Idantifye chema ki pi apwopriye pou chak sitiyasyon.

1. Yon pwofesè ap fè yon konferans devan 200 elèv.
2. De zanmi ap pale nan telefòn.
3. Yon moun ap fè yon siy men pou mande yon lòt moun pwoche.
4. Yon radyo ap transmèt yon nouvèl.
5. Yon gwoup elèv ap fè yon deba.
6. Yon elèv ap ekri yon lèt.
7. Yon aktè ap itilize mim pou montre li sezi.

XVI. GWO ATELYE PRATIK KOMINIKASYON

Aktivite 1 — Repòtè Alphanet

Chwazi yon evènman nan lekòl la oswa nan kominote a.

Prepare yon repòtaj 2–3 minit.

Elèv la dwe:

• prezante evènman an;
• bay enfòmasyon verifye;
• itilize yon lòd lojik;
• pale byen klè;
• reponn kesyon piblik la.

Aktivite 2 — Mwen se yon oratè

Chwazi yon sijè epi prepare yon ekspoze 5 minit.

Sijè:

• enpòtans kominikasyon;
• jèn yo ak teknoloji;
• edikasyon ak lavni;
• pwoteksyon anviwònman;
• valè solidarite.

Aktivite 3 — Devine mesaj la

Yon elèv fè yon jès oswa yon mim san li pa pale.

Lòt elèv yo eseye entèprete mesaj la.

Apre sa, elèv ki te fè jès la eksplike entansyon li.

Objektif: montre kijan menm jès la kapab gen diferan entèpretasyon.

Aktivite 4 — Koute epi rezime

Pwofesè a li yon nouvèl oswa yon ti tèks pandan 2–3 minit.

Elèv yo dwe ekri:

• sijè;
• lide prensipal;
• twa enfòmasyon enpòtan;
• konklizyon;
• yon kesyon yo ta renmen poze.

Aktivite 5 — Fè yon piblisite

Kreye yon piblisite oral pou ankouraje elèv yo li plis liv.

Li dwe genyen:

• yon eslogan;
• yon mesaj prensipal;
• yon agiman;
• yon apèl pou aksyon.

XVII. GRAN EGZÈSIS REZIME CHAPIT LA

Pati A — Definisyon

Defini:

1. Kominikasyon.
2. Kominikasyon oral.
3. Kominikasyon ekri.
4. Retou enfòmasyon.
5. Koute aktif.
6. Diskou.
7. Entonasyon.
8. Pwozodi.
9. Mim.
10. Jès.
11. Dramatizasyon.
12. Rejis oswa nivo langaj kominikasyon.
13. Entèpretasyon.
14. Dyalòg.
15. Kontrandi.

Pati B — Konpreyansyon

1. Poukisa koute se yon pati enpòtan nan kominikasyon?
2. Ki diferans ki genyen ant yon mesaj dirèk ak yon mesaj endirèk?
3. Ki wòl konektè lojik genyen nan òganizasyon diskou?
4. Ki diferans ki genyen ant yon ekspoze ak yon repòtaj?
5. Ki diferans ki genyen ant yon resi ak yon kontrandi?
6. Ki jan jès kapab modifye sans yon mesaj?
7. Poukisa yon oratè dwe kontwole vitès ak volim vwa li?
8. Ki diferans ki genyen ant reyalite ak opinyon?
9. Poukisa li enpòtan pou nou verifye enfòmasyon anvan nou pataje yon nouvèl?
10. Ki jan kominikasyon kapab ede rezoud konfli?

Pati C — Analiz

Li sitiyasyon sa a:

Pandan yon reyinyon, direktè a anonse yon chanjman nan orè lekòl la. Gen kèk elèv ki pa t byen tande. Gen lòt ki te konprann chanjman an yon lòt jan. Apre reyinyon an, plizyè mesaj diferan kòmanse sikile nan gwoup WhatsApp klas yo. Nan demen, anpil elèv rive nan move lè.

Kesyon:

1. Ki pwoblèm kominikasyon ki parèt?
2. Ki eleman ki te manke nan kominikasyon an?
3. Ki wòl retou enfòmasyon te kapab jwe?
4. Kijan direktè a te kapab verifye elèv yo konprann mesaj la?
5. Kijan gwoup WhatsApp la te kapab sèvi pou klarifye enfòmasyon an?
6. Ki leson sitiyasyon sa a bay sou kominikasyon responsab?

XVIII. PWODIKSYON EKRI FINAL

Sijè 1 — Redaksyon

« Kominike se pa sèlman pale: se konprann epi fè lòt moun konprann. »

Ekri yon tèks 25–30 liy kote ou devlope lide sa a.

Tèks la dwe genyen:

• entwodiksyon;
• definisyon kominikasyon;
• enpòtans koute;
• wòl jès ak entonasyon;
• egzanp nan lavi chak jou;
• konklizyon.

Sijè 2 — Pwodiksyon naratif

« Jou mwen te aprann koute anvan mwen reponn »

Rakonte yon eksperyans reyèl oswa imajinè kote yon malantandi te rive paske yon moun pa t koute oswa pa t byen konprann yon mesaj.

Sijè 3 — Pwodiksyon agimantatif

« Èske rezo sosyal fè moun kominike pi byen? »

Prezante:

• yon entwodiksyon;
• avantaj;
• limit;
• egzanp;
• pwòp analiz ou;
• konklizyon.

XIX. EVALYASYON FINAL — KREYÒL NS3

Nòt total : 100 pwen

Pati A — Konesans (20 pwen)

1. Defini kominikasyon. (4 pwen)
2. Site senk eleman kominikasyon. (5 pwen)
3. Bay de diferans ant kominikasyon oral ak ekri. (4 pwen)
4. Defini pwozodi, mim ak dramatizasyon. (6 pwen)
5. Site yon egzanp retou enfòmasyon. (1 pwen)

Pati B — Konpreyansyon (20 pwen)

Li yon tèks pwofesè a bay epi reponn kesyon sou:

• lide prensipal;
• lòd enfòmasyon;
• sans dirèk;
• sans endirèk;
• entansyon moun k ap pale a.

Pati C — Analiz (20 pwen)

Analize yon dyalòg epi idantifye:

• moun k ap pale;
• reseptè;
• mesaj;
• kontèks;
• kanal;
• jès;
• entonasyon;
• malantandi ki kapab genyen.

Pati D — Pwodiksyon oral (20 pwen)

Prepare yon ekspoze 3–5 minit sou yon sijè sosyal.

Kritè:

• òganizasyon lide;
• klète;
• vokabilè;
• pwononsyasyon;
• entonasyon;
• respè tan;
• kapasite pou reponn kesyon.

Pati E — Pwodiksyon ekri (20 pwen)

Ekri yon tèks 15–20 liy sou:

« Enpòtans bon kominikasyon nan lavi yon jèn. »

XX. REZIME JENERAL POU ELÈV LA

SA NOU DWE SONJE

1. Kominikasyon se yon echanj mesaj.

2. Pale byen pa sifi; fòk nou konn koute.

3. Yon mesaj gen yon moun k ap voye l, yon reseptè, yon kòd, yon kanal ak yon kontèks.

4. Lòd enfòmasyon yo ede nou konprann diskou a.

5. Yon mesaj kapab gen sans dirèk ak sans endirèk.

6. Jès, mim, ekspresyon kò ak pwozodi kapab transmèt mesaj.

7. Nou dwe aprann eksprime santiman, bezwen ak opinyon avèk respè.

8. Repòtaj, ekspoze, resi, blag, devinèt, pwovèb, piblisite, skètch, kont, nouvèl ak kontrandi se diferan fòm kominikasyon.

9. Teyat, senèt, dyalòg ak powèm mande kapasite pou konprann epi entèprete mesaj.

10. Bon kominikasyon mande klète, atansyon, presizyon, respè ak adaptasyon.

XXI. DEVWA FINAL — PWOJÈ « MWEN SE YON BON KOMINIKATÈ »

Chak elèv dwe prepare yon pwojè ki genyen twa pati.

Pati 1 — Ekspoze

Prepare yon prezantasyon oral 5 minit sou yon sijè li chwazi.

Pati 2 — Pwodiksyon ekri

Ekri yon tèks 1–2 paj sou menm sijè a.

Pati 3 — Dramatizasyon

Prepare yon ti dyalòg oswa skètch 3–5 minit ki montre yon sitiyasyon kominikasyon, yon pwoblèm ak yon solisyon.

Konpetans pwojè a ap devlope

• kapasite pou reflechi;
• konpreyansyon;
• ekspresyon oral;
• ekspresyon ekri;
• kreyativite;
• travay an ekip;
• konfyans nan tèt;
• kapasite pou koute;
• respè pou opinyon lòt moun.

KONKLIZYON CHAPIT 2

Kominikasyon se yon konpetans fondamantal nan lavi akademik, sosyal ak pwofesyonèl. Yon elèv ki metrize kominikasyon pa sèlman konnen kijan pou l pale. Li konnen kijan pou l prepare yon mesaj, òganize lide li, chwazi mo ki apwopriye, sèvi ak vwa li, entèprete jès, koute lòt moun epi adapte fason li kominike selon sitiyasyon an.

Nan yon sosyete kote enfòmasyon ap sikile rapid, kapasite pou konprann, verifye, analize epi transmèt mesaj vin pi enpòtan toujou.

Yon bon kominikatè pa pale pou l fè bri. Li pale pou l transmèt yon lide, li koute pou l konprann, epi li kominike pou l konstwi relasyon ki chita sou respè ak konesans.